Pâhtâ gui lah thùng-yò
Ingkalik Kchî ah (culture)ci cuh Mvá Ngthû ah(ယဥ်ကျေးမှု)ciah ngphlàn ci.Khòmdek ah kkhân ah om ca kchàng pakkhúi gui phung cuh acun ah thùng-yò (culture)shäm phäh ci gui. Kchò ngthû ah hngip nep nak kä cung kyäpnep nak ciah phih pyéin neh gah ah kya ci.Ingkalik Ngthu ah culture ci cuh cultivate ciah géitkò nak vai mdek nglêi kyäp nep khai lái thôn ung ka noh lo ci. Pakkhúi tumat ah a hngip nep hlüng tài lah a bä kyóm nak cuh a thùng-yò,a om ih,a ng’äi ng’om,a tum kkhôn lah a ngthu kchî on teng ah kya ci.Mikmi Kcho pakkhúi cun phih pakkhúi hei gui on kä täng en neh chà tu hnga neh ni tu hngá ca thung-yò om ci. Ng’äi ng’om gui ahlühlü om ci.Chà tu hngá ca tum kkhôn gui phih om ci.Lung mshôn kpong nglín gui,mghû ngthâ gui,ktàigü gui lah ngthû nghtà gui ahlü ahngäî om ci.
Pùmá gui,kkhúshû lâlèi mtung mtäng gui,ngthuyì gui,kchi kthúk gui akdá om ci.Cun kòn ah kcho gui noh ami läk khîn ah mcäi m’ä,mtheimthàng gui,lèi bêi ngtuk nkòi lo ung läk vai gui,goh ngshaih ngón phâ lo ung hmat vai gui läk vai gui ah thûm gui amät phäh phäh ah om ci. Cun gui ã maih eh vai mhtéi vai cuh kcho phung van ah màmòòng ah kya ci.A lam phäh phäh ah ghunkhò uk ca ngvái gui ah màmòòng ah phih kya ci. Kchò culture ciah pyéin ah mi nî kyòm,mi thùng-yò,mi ngthu ng’äi akdá amaih cuh mi mät ah kä thûkhat ah phäh ah kya ci.Ghunkhò uk ca a ngváih gui lah kcho gui khòngmàng ci gui ah a i kä mi hnguh hmat thêi ah phäh ah phih kya ci. A i ah akya ung phih Kchò thùng cuh mi mcùn mdòn mi hngu hmat ba neh mdek ah kkhân ah chà tu hngá ca pakkhúi ah ahei pakkhui gui on ngteih ngcoih tu vai cuh mi van ah màmòòng ah kya ci.Cun bäng ah kä kya neh kchàng pakkhúi gui ngmùi mchà hlu lah ah khòngmàng ca Christian,Hindu,Islam gui ah màmòòng ah phih kya ci.
Ngmùi mchà hlu lam ah khòngmàng ci gui noh kchàng pakkhúi gui ah thùng-yò ni kyóm nak kä hmat thêi neh ami mthêimthàng ah akya ung dí maih tu düt khai kya ci. Tuhchü Mindat,Kanpetlet,Paletwa lah Kbatû Manggò hne ung om ca Kchò gui aktúng pí ah Mindat,Kanpetlet ung om ci gui Kcho kchî kä pyéin ba hlü u neh kcho thùng akdá amaih lo yop cuh a i ah phäh ang?Ngmùi mchà hlû khòngmàng ci gui ah kya ca Budha,Christian gui noh thùng kä hngu hmat neh ami mtheimthang gui cuh hnguh hnging ah kya ci. Christian mshah gui noh kcho gui ah shämko biloh gui cuh khò ngyò khò kshé ah om nak ciah mêi on mkhih neh tu payak yak neh ami mdí ghoh gui cuh u kä va ngshi ung phih mi hmat yop ca kya ci.Akcàng ah Bói Jesu noh a mthêimthàng nak ung kchàng pakkhúi gui ah thúng thûm gui mdí vai ah a pyéin tumat phih kä om ci.
Mi Kcho pùghí pà ah thùng on täng ca(Old Testament)Ngthû Kphyìm ung om ci gui cuh Bói Jesu noh she ca kä pyéin ci.Ni ciah vah pyéin ci.Acun ah ni ca ngthû kphyìm cuh ni púi khai ah ka kbé khai ci ci. (Mateu:5-17)ung mcäì gui kä mdí khai ah ka lo ca kä kya ci. Ka mdí khai ah ka lo ca kä kya neh ka ngkyüm ngbé hlak khai ka lo ciah va kya ci.Kcê ngshä gui ah pyéin gui lah ami mcäi gui ka mdí khmaih khai ah kä ka lo ci.Kä mdí khmaih en neh ka kbé khai ah ka lo ci ciah vah Bói Jesu pang hngô noh pyéin ci. I hlok púi ah kdäih neh a mthêi (Mateu:5-18)ung nangmi am akcàng ah ka pyéin cuh kkhânmòpí lah khomdek a maih ung phih kei ah kchî kä maih khai.Cun ah kya hleih shin ah mcäì nak ung kah ca nglung ät ngmà ät hta phih mdí ca kchàng cuh kkhânmòpí ah ak’yô knà pí ah kya khai.
Acun ah mcäì ca nglung ät ngmà ät hta düt phih läk khenggeng neh kchàng hei gui am phih läk hlak ci cuh kkhânmòpí ah akbä ah thà ah kya khai.”Bói Jesu khòmdek ah kkhân ah kyum lo neh kchàng gui ah biloh,shämkò,ngthu kchi mdí khai ah kä kya ci.Kchàng ah mlùng ung om ca kä ni ca mlùng khngà ngah-tüh gui vah pyàng khai ah lo ca kya ci. Kä ni ca mlùng khngà ngah-tüh ci cuh mikmi kchò gui noh kä mgúk vai,kä hlê vai,kä ng’ú nggheih vai,kä plet vai ciah mi hloi yeh gui ah vah kya ci.Kchàng kä pluh kkheh vai,kchò gui ah ngpluh ngkheh cuh kä ni ciah mcäì gui cuh Bòi ah mthêi mcäì on atäng ah kya ci. Cun ah ni ca kchò thung cuh kä hmat neh pahta lam ung a nglat ah mthêi ah akya ung Bói Jesu yùm cun phih nglat khai ah kya ci.Cun ah kya hleih Kchò Thùng lah pahtâ yùm nak akní ah hmat neh ngpán khai ah läk cuh tuhchüh Catholic Htahtana noh a mthêi ah (Inculturation)on yùmnak akní ah mcoih neh läk thêi ah kya ci.
